Δανία: τιμωρία για παραβίαση αρχής ισότητας
Το κράτος δικαίου αποτελεί θεμέλιο της συνταγματικής δημοκρατίας. Απαιτεί άσκηση της κάθε μορφής εξουσίας σύμφωνα πάντα με τον νόμο. Απαιτεί έλεγχο, προβλεψιμότητα και ίση εφαρμογή κανόνων. Η αρχή αυτή δεσμεύει άτομα, θεσμούς και οργανώσεις με δημόσια επιρροή.
Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το κράτος δικαίου περιλαμβάνει την ισότητα ενώπιον του νόμου. Περιλαμβάνει τη δίκαιη διαδικασία. Περιλαμβάνει τη λογοδοσία. Περιλαμβάνει την πλήρη προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η ισότητα των φύλων καταλαμβάνεται από την αρχή του κράτους δικαίου : Κάθε πολιτική ισότητας οφείλει να λειτουργεί εντός σαφού; νομικού πλαισίου. Η ισότητα χωρίς κανόνες οδηγεί σε αυθαιρεσία.
Το παράδειγμα ελέγχου από τα Δικαστήρια της Δανίας
Στη Δανία, πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σηματοδότησε μία σημαντική καμπή. Το Δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση άνω των δύο εκατομμυρίων δανικών κορωνών. Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 268.000 ευρώ.
Η απόφαση αναγνώρισε σοβαρές αποκλίσεις από βασικές αρχές του κράτους δικαίου. Διαπιστώθηκε παραβίαση της δίκαιης δίκης. Διαπιστώθηκε κατάχρηση και παρεμβάσεις. Διαπιστώθηκε παραβίαση της αρχής της ισότητας.
Το μήνυμα της απόφασης ήταν σαφές: Η υπεράσπιση πολιτικών ισότητας δεν είναι βρίσκεται πέρα και πάνω από το νόμο. Η πολιτική ισχύς δεν εξασφαλίζει ασυλία. Η ισότητα υποβάλλεται σε λογοδοσία και έλεγχο.
Πολιτική επιρροή και όρια ισότητας
Τα τελευταία χρόνια, οργανώσεις ισότητας απέκτησαν αυξημένη πολιτική επιρροή σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Έλαβαν χρηματοδότηση από το κράτος. Διαμόρφωσαν κρατικές πολιτικές. Η συμβολή τους υπήρξε ουσιαστική.
Ωστόσο, η απουσία επαρκών μηχανισμών ελέγχου δημιούργησε ερωτηματικά. Ορισμένες παρεμβάσεις βασίστηκαν σε αυθαίρετες νομικές εκτιμήσεις. Η ακρόαση των θιγόμενων προσώπων συχνά απουσίαζε. Η ανεξάρτητη αξιολόγηση δεν διασφαλίστηκε.
Σε ένα κράτος δικαίου, τέτοιες πρακτικές δεν είναι αδιάφδορες. Υπονομεύουν την ισότητα. Διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Σύνδεση με το ελληνικό δίκαιο
Η ελληνική έννομη τάξη κατοχυρώνει ρητά την αρχή της ισότητας. Το άρθρο 4 του Συντάγματος προβλέπει ισότητα ενώπιον του νόμου. Το άρθρο 25 παρ. 1 δεσμεύει όλα τα κρατικά όργανα από τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Στο οικογενειακό δίκαιο, η αρχή αυτή εξειδικεύεται περαιτέρω. Το άρθρο 1511 ΑΚ συνδέει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού με την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων. Το άρθρο 1513 ΑΚ κατοχυρώνει την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας.
Η ισότητα των γονέων δεν αποτελεί διακριτική ευχέρεια. Αποτελεί νομική υποχρέωση. Όταν οι αποφάσεις δεν εφαρμόζονται ισότιμα, η αρχή της ισότητας παραβιάζεται.
Επιπτώσεις στο οικογενειακό δίκαιο
Οι θεσμικές αποκλίσεις έχουν άμεσες συνέπειες για τα παιδιά. Στη Δανία, αλλά και σε άλλα κράτη, πολλά παιδιά χάνουν την επαφή με έναν γονέα. Η απώλεια συχνά στερείται επαρκούς αιτιολόγησης.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκά δεδομένα, περίπου ένα στα έξι παιδιά βιώνει πλήρη διακοπή της σχέσης του με το άλλο γονέα. Το φαινόμενο αντίκειται στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Υπονομεύει την ουσιαστική ισότητα.
Συμπεράσματα για την Ελλάδα
Το δανικό παράδειγμα δείχνει ότι η παραβίαση της ισότητας έχει συνέπειες. Δείχνει ότι η δικαιοσύνη μπορεί να λειτουργήσει διορθωτικά. Δείχνει ότι η λογοδοσία ενισχύει τη δημοκρατία.
Για την Ελλάδα, το δίδαγμα είναι σαφές. Η ισότητα δεν αρκεί να διακηρύσσεται. Πρέπει και να εφαρμόζεται. Η προστασία των παιδιών απαιτεί ισότιμους γονείς. Το κράτος δικαίου κρίνεται στην πράξη.
Πηγές
- Ανώτατο Δικαστήριο Δανίας, απόφαση αποζημίωσης 2024
- Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, άρθρο 8
- Συμβούλιο της Ευρώπης, Resolution 2079 (2015)
- Council of Europe, Rule of Law Checklist
- FRA & OECD reports on equality and accountability
