Ιαπωνία: Τέλος στην αποκλειστική επιμέλεια

Η Ιαπωνία προχώρησε σε μια ιστορική αλλαγή του οικογενειακού της δικαίου, εισάγοντας για πρώτη φορά τη δυνατότητα συνεπιμέλειας μετά το διαζύγιο. Η μεταρρύθμιση, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2026, ανατρέπει ένα σύστημα που ίσχυε για περισσότερο από έναν αιώνα και βασιζόταν αποκλειστικά στην ανάθεση επιμέλειας σε έναν μόνο γονέα.

Μέχρι σήμερα, το ιαπωνικό μοντέλο οδηγούσε συχνά στον πλήρη αποκλεισμό του ενός γονέα από τη ζωή του παιδιού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα σοβαρές κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις, καθώς πολλά παιδιά έχαναν ουσιαστική επαφή με τον έναν γονέα τους. Ενδεικτικά, έρευνες έδειχναν ότι περίπου ένα στα τρία παιδιά κατέληγε να αποξενώνεται από τον μη έχοντα την επιμέλεια γονέα.

Η νέα νομοθεσία επιτρέπει πλέον στους γονείς να επιλέγουν μεταξύ αποκλειστικής επιμέλειας και συνεπιμέλειας, ενώ παρέχει και τη δυνατότητα επανεξέτασης παλαιότερων αποφάσεων από τα οικογενειακά δικαστήρια. Το κεντρικό κριτήριο παραμένει το συμφέρον του παιδιού, με έμφαση στη συνεργασία των γονέων και στη διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων και με τους δύο.

Η μεταρρύθμιση αυτή φέρνει την Ιαπωνία πιο κοντά στα διεθνή πρότυπα, καθώς ήταν η μόνη χώρα της G7 που δεν αναγνώριζε νομικά τη συνεπιμέλεια. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η κοινή γονική ευθύνη θεωρείται ήδη βασική αρχή του οικογενειακού δικαίου.

Ωστόσο, η αλλαγή δεν είναι χωρίς αντιδράσεις. Κριτικές φωνές εκφράζουν ανησυχίες για πιθανή κατάχρηση της συνεπιμέλειας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας. Ο νομοθέτης επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό, προβλέποντας ότι δεν θα εγκρίνεται συνεπιμέλεια όταν υπάρχουν αποδείξεις κακοποίησης.

Η ουσία όμως παραμένει: η Ιαπωνία εγκαταλείπει ένα μοντέλο αποκλεισμού και υιοθετεί ένα μοντέλο συμμετοχής. Η αλλαγή αυτή δεν είναι μόνο νομική. Είναι βαθιά κοινωνική.

Αν εφαρμοστεί σωστά, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για τη σχέση γονέων και παιδιών μετά το διαζύγιο. Αν όχι, κινδυνεύει να μείνει ένα γράμμα νόμου χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Η εμπειρία της Ιαπωνίας ανοίγει πλέον μια νέα διεθνή συζήτηση: μήπως η συνεπιμέλεια δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά ένα δικαίωμα του παιδιού και δικαίωμα του ανθρώπου;

Σύνδεσμος στο επίσημο site του Υπουργείου Δικαιοσύνης της Ιαπωνίας

Σύνδεσμος 1 προς νομικά site. Σύνδεσμος 2 προς νομικά site.

Έναρξη Ισχύος 1η Απριλίου 2026 – Κύριες διατάξεις

1. Εισαγωγή της κοινής γονικής ευθύνης

“After divorce, parents may have either sole parental authority or joint parental authority over their child.”

Δηλαδή: για πρώτη φορά επιτρέπεται κοινή επιμέλεια και κοινή γονική εξουσία μετά το διαζύγιο.

2. Απόφαση των γονέων ή απόφαση του Δικαστηρίου

“If the parents agree, their choice regarding custody shall be respected.

If they cannot agree, the family court shall determine custody based on the best interests of the child.”

Κεντρικός κανόνας: Ισχύει η συμφωνία των γονέων. Επί διαφωνίας αποφασίζει το δικαστήριο.

3. Αρχή του Βέλτιστου Συμφέροντος του παιδιού:

“Custody decisions shall be made in accordance with the best interests of the child.”

Πρόκειται για το βασικό νομικό κριτήριο.

4. Δυνατότητα επέμβασης του δικαστηρίου

“Joint custody may be granted by the family court even if one parent does not consent.”

Το πιο κρίσιμο: επιτρέπεται η συμφωνία των γονέων, αν δεν υπάρχει μπορεί να επιβληθεί από το δικαστήριο.

5. Μεταρρύθμιση αποφάσεων επιμέλειας που ισχύουν.

“Parents who have already divorced may petition the family court to change custody arrangements.”

 Άρα ο νόμος έχει μερική αναδρομική λειτουργία.

6. Duty of Cooperation Between Parents

“Both parents shall cooperate in raising the child and fulfilling parental responsibilities.”

7. Εξαίρεση υπέρ της αποκλειστικής επιμέλειας σε υποθέσεις κακοποίησης

“Sole custody shall be designated when necessary to protect the child, including in cases of abuse.”

Δηλαδή σε υποθέσεις με ενδοοικογενειακή βία ή κίνδυνο για το παιδί

8. Περιεχόμενο γονικής εξουσίας (γονικής μέριμνας)

“A person exercising parental authority has the right and duty to care for and educate the child.”

Διατηρείται το άρθρο 820 Αστικού Κώδικα Ιαπωνίας όπου ο γονέας με γονική μέριμνα έχει τη φροντίδα και ανατροφή του τέκνου.

Συνολική αποτίμηση:

Η Ιαπωνία δεν επιτρέπει απλώς τη κοινή επιμέλεια αλλά εισάγει ένα τριπλό σύστημα. Κοινή επιμέλεια με συμφωνία ή από το δικαστήριο, αποκλειστική επιμέλεια σαν εξαίρεση, εφαρμογή του κριτηρίου του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιοίυ.

Το πιο κρίσιμο : η έννοια της γονικής εξουσίας (parental authority / shinken) παραμένει ενιαία και δεν διαχωρίζεται σε γονική μέριμνα με επιμέλεια και χωρίς επιμέλεια όπως σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Σ.Σ.