Ποιος θα ενδιαφέρεται για την «συνεπιμέλεια»;

Με ηρεμία και ένταση διεξήχθη στις 18 Μαρτίου 2026 η εσπερίδα της Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου στη Νομική Βιβλιοθήκη με θέμα    .

Πριν 10 χρόνια, αντίστοιχο συνέδριο είχε συγκεντρώσει πλήθος κόσμου. Και επικρατούσε ένταση.

Μετά από μερικά χρόνια κανείς δεν θα νοιάζεται για τη «συνεπιμέλεια».

Όχι βέβαια γιατί η νομολογία θα έχει λύσει τα θέματα.

Γιατί οι άνθρωποι σήμερα δεν παντρεύονται και ακόμα περισσότερο δεν κάνουν παιδιά.

Που είναι τα παιδιά; Τα δεδομένα της Ελλάδας

Το 1960 στην Ελλάδα γεννιόντουσαν 2,3 παιδιά ανά γονέα που ήταν ηλικίας 20 με 29 ετών.

Το 2026 γεννιόνται 1,2 παιδιά από γονείς μέσης ηλικίας 32 ετών.

Από αυτούς, το 35 % των γεννήσεων είναι από γονείς άνω των 35 ετών. Και από αυτό το 35 % όλο και περισσότεροι άνω των 40.

Από την οικογένεια στις οικογενειακές σχέσεις.

Το 1960 είχαμε την οικογένεια. Κατά τον Αστικό Κώδικα οι σύζυγοι είχαν την υποχρέωση να συγκατοικήσουν στον οίκο του πατρός.

Τα παιδιά ήταν η φυσική συνέπεια μιας σταθερής σχέσης.

Η σταθερότητα της οικογένειας εξαρτάτο από  τη σταθερότητα του ζευγαριού.

Γι’ αυτό η λύση του γάμου δύσκολη.

Το 2026 δεν έχουμε οικογένεια, έχουμε οικογενειακές σχέσεις.

Οι γονείς δια βίου διατηρούν με τα παιδιά τους τις οικογενειακές σχέσεις.

Ατομικότητα, αβεβαιότητα και αναβολή τεκνοποίησης

Οι γονείς ζουν με αυξημένη κινητικότητα.

Με διαφορετικές προσδοκίες.

Με έμφαση στην ατομική αυτονομία.

Στην Ελλάδα το 2026 20 % των παιδιών γεννιόνται εκτός γάμου και σύμφωνου συμβίωσης.

15 χρόνια πριν το ποσοστό ήταν 1,8 %.

Στην Ευρώπη ο μέσος όρος είναι 40 %, στη Γαλλία 60%.

Το ποσοστό διαζυγίων και λύσης συμφώνων είναι γνωστό ότι έχει εκτοξευτεί.

Ταυτόχρονα, και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, οι ενήλικοι θέλουν την εξίσου και διαρκή συμμετοχή τους στην ανατροφή του παιδιού.

Έτσι, η αβεβαιότητα των σχέσεων των ενηλίκων συμβάλλει στην αποφυγή τεκνοποίησης.

Οι τρεις πολιτικές για το δημογραφικό

Τρείς κατευθύνσεις οικογενειακών πολιτικών για τις γεννήσεις είναι ορατές.

Α) Οικονομικά μέτρα: επιδόματα γέννας, τέκνου, φορολογικές απαλλαγές, ενισχύσεις πολυτέκνων, δωρεάν ιατρικές υπηρεσίες, δωρεάν εκπαίδευση,

Β) Συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής : δίκτυο βρεφονηπιακών σταθμών και κέντρων φύλαξης παιδιών, γονική άδεια στον πατέρα, άδειες από την εργασία, ευέλικτο ωράριο κα

Γ) Μείωση της ηλικίας πρώτης γέννας.

Η κρίσιμη παράμετρος: ηλικία πρώτης γέννας

Η μείωση της ηλικίας πρώτης γέννας είναι η μόνη από τις πολιτικές που εξαρτάται κύρια από το νομικό κόσμο.

Και είναι αυτή που θα φέρει αλλαγή αυξάνοντας τους αριθμούς των παιδιών και μειώνοντας το χρόνο ανάκαμψης.

Η αναστροφή της πτώσης

Μειώνοντας την ηλικία πρώτης γέννας, μετά από 15 έως 20 χρόνια θα μιλάμε για αύξηση των γεννήσεων.

Και σε δύο γενιές να ξαναπιάσουμε τον δείκτη αναπλήρωσης.

Από το Shared Life στο Shared Parenting

Με τη μετάβαση από τη κοινή ζωή στην κοινή ανατροφή.

Όπου μιλάμε για συνεπιμέλεια να μιλάμε για αρνησιοικία.

Η σταθερότητα και συνέχεια στη σχέση γονέα-παιδιού δεν προϋποθέτει τη μόνιμη συγκατοίκηση των ενηλίκων.

Προϋποθέτει την επανάσταση του 50/50

Επιστήμη, νευροβιολογία και γονεϊκός δεσμός050 και επιστήμη

Δεν έχει ακόμα αποδειχθεί αιτιωδώς ότι το 50/50 αυξάνει τις γεννήσεις.

Όμως, τα διαθέσιμα συγκριτικά δεδομένα δείχνουν μια σταθερή συσχέτιση:

Οι κοινωνίες που ενισχύουν την ισότητα των γονικών ρόλων και τη συμμετοχή του πατέρα στην ανατροφή, εμφανίζουν υψηλότερη γονιμότητα και μικρότερο «κόστος» τεκνοποίησης για τις γυναίκες.

Την υπόθεση αυτή εργασίας μελετούν διεθνώς επιστήμονες και περιμένουμε όλοι τα πορίσματά τους.

Ο ρόλος της νομολογίας

Έχουμε ξαναζήσει την επιστημονική ανατροπή του οικοδομήματος της νομολογίας. Ας εξετάσουμε δύο παραδείγματα:

Α) Δέκα χρόνια πριν οι επιστήμονες απέδειξαν ότι τα παιδιά των διαζυγίων όπως τότε τα λέγαμε δεν υπέφεραν από το διαζύγιο αλλά από την  αποκλειστική επιμέλεια. Τα παιδιά της συνεπιμέλειας μεγαλώνουν σχεδόν το ίδιο καλά με τα παιδιά που ζουν στο ίδιο σπίτι.

Β) Πρόσφατα η νευροεπιστήμη απέδειξε ότι η βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας στην ανατροφή του παιδιού είναι μορφή σωματικής κακοποίησης παιδιού και γονιού.

Η έλευση ενός νεογέννητου παιδιού προκαλεί βαθιές νευροβιολογικές αλλαγές και στους δύο γονείς.

Από τη πρώτη μέρα της ζωής του παιδιού.

Ο εγκέφαλος και του άνδρα και της γυναίκας αναδιαμορφώνεται.

Με τη πλήρη αναδιοργάνωση των ορμονών και των κέντρων του εγκεφάλου.

Σε άνδρες και γυναίκες, με διαφορετικό, παράλληλο τρόπο.

Τα ευγενή συναισθήματα είναι το αποτέλεσμα βιοχημικών λειτουργιών.

Για να πυροδοτηθούν αυτές αρκεί η παρουσία του νεογέννητου.

Και η συμμετοχή του γονέα στη φροντίδα του παιδιού.

Δεν είναι βιολογικά αληθές ότι : η μητέρα «δένεται περισσότερο», ο πατέρας «δεν μπορεί», η φροντίδα είναι έμφυτα γυναικεία.

Αυτά είναι κοινωνικές κατασκευές.  Δεν είναι νευρολογικά δεδομένα.

Όταν ένας γονέας αποκλείεται μπλοκάρεται η νευροπλαστικότητα, αυξάνεται το στρες και αποδυναμώνεται ο δεσμός. Με νευροβιολογικό κόστος για όλους — και για το παιδί.

Ξέρουμε πια ότι η βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας στην ανατροφή του παιδιού – όπως την φαντάζεται ο Άρειος Πάγος – στη πραγματικότητα στερεί την βιοχημική ευκαιρία σε ένα άνδρα να γίνει γονιός.

Και στο ίδιο το παιδί να συνδεθεί βιοχημικά με αυτό το γονιό.

Για να γυρίσουμε στο νέο αναδυόμενο μοντέλο, την επανάσταση του 5050, ευτυχώς  δεν απαιτείται καμία αλλαγή στον Αστικό Κώδικα.

Από κοινού και εξίσου. Ορίζεται το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Χρειάζεται μόνο η νομολογία να εγκαταλείψει τη ξεπερασμένη της θέση. Όπως άφησε πίσω τα τυλίγματα με σεντόνια στο αυτόφωρο.

Η συμβολή του νομικού κόσμου

Εμείς οι νομικοί καλούμαστε να συμβάλλουμε στη διαμόρφωση της νέας πραγματικότητας.

Από πλευράς μου

Case study: όταν το 5050 φέρνει γέννηση

Δύο νέοι,. 25 και 27 ετών που εργάζονται σε σταθερή εργασία, διαμένουν σε δύο μικρά νοικιασμένα διαμερίσματα, είχαν σχέση για ένα διάστημα και προέκυψε μία απρόσμενη εγκυμοσύνη.

Τους πρότεινα :

Εκούσια αναγνώριση κυοφορούμενου τέκνου. Με ενσωματωμένη έγγραφο συμφωνία.

Το παιδί θα μεγαλώσει στην Αθήνα, αν είναι κορίτσι θα έχει αυτό το όνομα αγόρι το άλλο, επώνυμο, παιδίατρο, ασφάλιση, ιδιωτική ασφαλιστική, εκπαίδευση, ξένες γλώσσες, εξωσχολικά κα.

Οι δαπάνες θα πληρώνονται εξίσου από ένα κοινό λογαριασμό για το παιδί όπου θα μπαίνουν και τα επιδόματα.

Και εναλλάξ ανά εβδομάδα θα είναι ο καθένας υπεύθυνος να ταίζει να κοιμίζει να πλένει το παιδί.

Και αργότερα να το πηγαίνει στο σχολείο ή σε εξωσχολικά.

Είτε οι γονείς συγκατοικούν είτε όχι.

Δηλαδή ένα Parenting Plan σαν αυτά που είναι υποχρεωτικά σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Ολλανδία και αλλού.

Αυτοί οι νέοι απέφυγαν μία έκτρωση.

Απόκτησαν στα καλύτερα χρόνια τους το παιδί τους.

Καλές πρακτικές

Μένει λοιπόν να επικοινωνήσουμε αυτή τη καλή πρακτική.

Ν’ αποκτήσουν και άλλοι γονείς τα παιδιά τους νέοι.

Για ν’ αναγκαστεί και η νομολογία να επιβάλλει το 5050 του χρόνου σε κάθε περίπτωση κατά τα άρθρα 1512 και 1513 του Αστικού Κώδικα.

Όχι για την ισότητα, αλλά για ν’ αναγκάζονται οι  γονείς να διαπραγματεύονται και να συμφωνούν.

Έτσι ώστε οι γονείς ν’ αποκτούν τα παιδιά τους νέοι, στη γόνιμη αναπαραγωγική τους ηλικία.

Όχι για την Ελλάδα μόνο αλλά κυρίως γι’ αυτούς τους ίδιους.

Όσοι έχουν κρατήσει παιδί στην αγκαλιά τους καταλαβαίνουν τι εννοώ.

Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος,

δικηγόρος