Ήπιο τεκμήριο Εναλλασσόμενης Διαμονής στη Γαλλία

Το πρόσφατο γαλλικό νομοσχέδιο  Proposition de loi n° 819 – texte officiel Assemblée nationale εισάγει μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λύση:

Δεν θεσπίζει τεκμήριο εναλλασσόμενης διαμονής, αλλά προβλέπει ότι σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων ο δικαστής οφείλει να την εξετάζει κατά προτεραιότητα.

Κατατέθηκε  στις 21 Ιανουαρίου 2025 στην Βουλή της Γαλλίας (Assemblée Νationale) με τον πλήρη τίτλο «πρόταση νόμου για τη διασφάλιση ισορροπημένων σχέσεων του παιδιού με τους δύο γονείς όταν υπάρχει διαφωνία για τη διαμονή του».

Υπενθυμίζουμε ότι στη Γαλλία η επιμέλεια παραμένει κοινή ήδη από το έτος 1987.

Η πρόταση τροποποιεί το άρθρο 373-2-9 του Αστικού Κώδικα. . Καθιερώνει ήπιο τεκμήριο εναλλασσόμενης διαμονή (résidence alternée) σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων.

Δηλαδή, ο δικαστής μπορεί να παρεκκλίνει από την εναλλαγή διαμονής όταν αποδεικνύεται ότι η alternance αντίκειται στο συμφέρον του παιδιού (π.χ. βία, απόσταση, ειδικές περιστάσεις).

Χάριν της διατήρησης ενός ισορροπημένου δεσμού παιδιού-γονέων αναδεικνύεται η residence alternée από «μία πιθανή λύση» σε προεπιλογή.

Proposition de loi n° 819 — πλήρης ελληνική μετάφραση

Πρόταση νόμου

με σκοπό να επιτραπεί στο παιδί να διατηρεί ισορροπημένους δεσμούς με τους δύο γονείς σε περίπτωση χωρισμού όταν υπάρχει διαφωνία σχετικά με τον τρόπο διαμονής.

Αιτιολογική έκθεση (Exposé des motifs)

Ο χωρισμός των γονέων αποτελεί μείζον γεγονός για το παιδί.

Η διατήρηση ουσιαστικών δεσμών με αμφότερους τους γονείς αποτελεί βασικό παράγοντα της συναισθηματικής και ψυχολογικής ανάπτυξής του.

Το ισχύον άρθρο 373-2-9 του Αστικού Κώδικα (της Γαλλίας) προβλέπει ότι η κατοικία του παιδιού μπορεί να καθορισθεί είτε στην κατοικία ενός γονέα είτε εναλλάξ στις κατοικίες των δύο γονέων.

Ωστόσο, στην πράξη, η εναλλασσόμενη διαμονή εξακολουθεί να εφαρμόζεται περιορισμένα, ιδίως όταν υπάρχει διαφωνία των γονέων.

Η παρούσα πρόταση αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι, σε περίπτωση διαφωνίας, η εναλλασσόμενη διαμονή θα εξετάζεται κατά προτεραιότητα, ώστε να επιτρέπεται στο παιδί να διατηρεί ισορροπημένους δεσμούς με τους δύο γονείς.

Η πρόταση δεν καθιερώνει άκαμπτο κανόνα.

Διατηρείται η δυνατότητα του δικαστή να παρεκκλίνει όταν το επιβάλλει το συμφέρον του παιδιού.

Άρθρο 1

Το άρθρο 373-2-9 του Αστικού Κώδικα τροποποιείται ως εξής:

Μετά την πρώτη παράγραφο προστίθεται παράγραφος ως εξής:

«Σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων σχετικά με τον καθορισμό της κατοικίας του παιδιού, ο δικαστής εξετάζει κατά προτεραιότητα την εναλλασσόμενη διαμονή του παιδιού στις κατοικίες των δύο γονέων.

Ο δικαστής μπορεί να αποκλίνει από αυτήν όταν το συμφέρον του παιδιού το απαιτεί, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως την ηλικία του παιδιού, την απόσταση μεταξύ των κατοικιών, τη διαθεσιμότητα των γονέων, την ικανότητα συνεργασίας τους, κάθε περιστατικό βίας ή σοβαρής σύγκρουσης, κάθε άλλη σχετική περίσταση.»

Τεκμήριο εναντίον διακριτικής ευχέρειας του δικαστή

Η πρόταση δεν θεσπίζει νομικό τεκμήριο με την έννοια του legal presumption (présomption légale) αλλά εισάγει κανόνα προτεραιότητας εξέτασης (priorité d’examen). Πρόκειται για ένα ήπιο τεκμήριο (soft presumption / procedural presumption)

Πρόκειται για μία διαδικαστική προτεραιότητα (procedural priority), δηλαδή εξετάζεται πρώτα. Πρόκετιαι για μία μαχητή κατεύθυνση, δηλαδή μπορεί να αποκλειστεί). Διατηρείται η πλήρης διακριτική ευχέρεια της τελικής δικαστικής κρίσης η οποία όμως κατευθύνεται από το νόμο.

Στη θεωρία οικογενειακού δικαίου η πρόταση εντάσσεται στο μοντέλο (παράδειγμα) του δικαιώματος του παιδιού σε δύο γονείς και συνιστά ένα βήμα προς τη κατεύθυνση της εξίσου κοινής ανατροφής (shared parenting). Δηλαδή σε κοινή γονική μέριμνα, επιμέλεια και φροντίδα. Επιτυγχάνεται αυτό με την εισαγωγή ενός καθεστώς ήπιου τεκμηρίου εναλλασσόμενης διαμονής.

Η διακριτική ευχέρεια του δικαστή παραμένει, εδραιωμένη στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Δεν εισάγεται με το νομοσχέδιο μία αυτόματη εναλλαγή κατοικίας.

Όμως με το νομοσχέδιο PPL-819  το σημείο εκκίνησης της δικαστικής κρίσης μετατίθεται προς την εναλλασσόμενη διαμονή του τέκνου.

Εισάγεται δηλαδή μία διαδικαστική προτίμηση και μία δομημένη διακριτική ευχέρεια. Θα λέγαμε μία σχεδόν προκαθορισμένη δικαστική κρίση.

Σύγκριση με ελληνικό δίκαιο σήμερα

Ο Ελληνικός Αστικός Κώδικας : Προβλέπει την κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας (1513 ΑΚ) άρα και της επιμέλειας καθώς και ελάχιστο χρόνο επικοινωνίας. Δεν προβλέπει την εναλλασσόμενη διαμονή (residence alternée) αν και η λύση αυτή κερδίζει έδαφος στις δικαστικές αποφάσεις.

Η διακριτική ευχέρεια του δικαστή ως προς τη διαμονή του τέκνου είναι πλήρης.

Ο Γαλλικός Αστικός Κώδικας

Το ίδιο προβλέπει και ο Γαλλικός Αστικός Κώδικας. Η επιμέλεια είναι κοινή ήδη από το 1987. Η εναλλασσόμενη διαμονή προβλέπεται ως  δυνατότητα χωρίς καμία προτεραιότητα. Η διακριτική ευχέρεια του δικαστή ως προς τη διαμονή του τέκνου είναι πλήρης.

Το νομοσχέδιο PPL-819 δημιουργεί ένα μοντέλο που χρειάζεται και η Ελλάδα.

Η εισαγωγή μιας διαδικαστικής προτεραιότητας, ενός ήπιου τεκμηρίου θα έχει σημαντικές επιπτώσεις:

Ορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οργανώνεται η αποδεικτική διαδικασία και η δικανική συλλογιστική.

Εκπέμπει μήνυμα ότι η ισορροπημένη παρουσία δύο γονέων αποτελεί επιθυμητή κατάσταση.

Επηρεάζει τις στρατηγικές των γονέων πριν τη δίκη, αυξάνοντας την πιθανότητα συμφωνίας.

Συμπεράσματα

Η γαλλική PPL-819 δεν επιβάλλει την εναλλασσόμενη διαμονή. Επιβάλλει όμως να εξετάζεται σοβαρά.

Η διαφοροποίηση αυτή, αν και λεπτή, έχει σημαντικές θεωρητικές και πρακτικές συνέπειες.
Μετακινεί το σημείο εκκίνησης της δικαστικής κρίσης χωρίς να περιορίζει την εξατομίκευση.

Σε συγκριτική προοπτική, το γαλλικό μοντέλο διαμορφώνει έναν ενδιάμεσο δρόμο μεταξύ ανυπαρξίας πρόβλεψης και απόλυτου τεκμηρίου.

Αναδεικνύει ένα νέο κανονιστικό παράδειγμα στο ευρωπαϊκό οικογενειακό δίκαιο. Η εξέλιξη αυτή αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, ιδίως σε έννομες τάξεις όπως η ελληνική, όπου η διαμονή του παιδιού παραμένει πεδίο πλήρους δικαστικής διακριτικής ευχέρειας