Πως αλλάζει ο εγκέφαλος του άνδρα με το νεογέννητο

Tι αλλαγές πραγματοποιούνται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, ιδίως του άνδρα, με την έλευση του νεογέννητου παιδιού στο σπίτι

Πρόκειται για ένα πολύ καλά τεκμηριωμένο επιστημονικό φαινόμενο: η έλευση ενός νεογέννητου παιδιού αναδιαμορφώνει τον ανθρώπινο εγκέφαλο, και αυτό ισχύει και για τον άνδρα, όχι μόνο για τη μητέρα.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η νευροεπιστήμη μιλά καθαρά για τον “fatherhood brain”.

Οι μελέτες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος του άνδρα προσαρμόζεται ενεργά με τη σχέση γονέα-παιδιού.

Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τη μητέρα.

Αφορά και τον πατέρα, εφόσον συμμετέχει ουσιαστικά.

1. Νευροπλαστικότητα: ο εγκέφαλος προσαρμόζεται

Με την άφιξη του νεογέννητου, ο εγκέφαλος  εισέρχεται σε περίοδο ενισχυμένης νευροπλαστικότητας.

Στη πράξη, αυτό σημαίνει ότι:

• Δημιουργούνται νέες συνάψεις.
• Ενισχύονται τα κυκλώματα φροντίδας, προσοχής και προστασίας.
• Μειώνεται η ένταση των κυκλωμάτων ρίσκου και επιθετικής διέγερσης.

Δηλαδή, ο εγκέφαλος «μαθαίνει» τη σχέση γονέα-παιδιού.

Μελέτες MRI έδειξαν τις δομικές αλλαγές σε πατέρες τους πρώτους μήνες ζωής του παιδιού.

Η προσαρμογή όμως συνδέεται με την καθημερινή επαφή.

2. Μείωση τεστοστερόνης – αύξηση φροντίδας

Μετά τη γέννηση του παιδιού παρατηρείται στους περισσότερους άνδρες:

• Μείωση τεστοστερόνης (μπορεί να μειωθεί έως και 30%)
• Αύξηση ευαισθησίας στα κοινωνικά ερεθίσματα

Αυτό δεν είναι αδυναμία, αλλά βιολογική προσαρμογή:

• λιγότερη ανταγωνιστικότητα,
• περισσότερη διαθεσιμότητα για φροντίδα,
• καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση.

3. Ενεργοποίηση περιοχών φροντίδας (caregiving network)

Σε λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες (fMRI), όταν οι πατέρες βλέπουν ή ακούν το μωρό τους, ενεργοποιούνται έντονα οι περιοχές του εγκεφάλου :

• Αμυγδαλή → προστασία & εγρήγορση
• Πρόσθιος προμετωπιαίος φλοιός (PFC) → αυτοέλεγχος, σχεδιασμός
• Νήσος (Insula) → ενσυναίσθηση, σωματική επίγνωση
• Πρόσθιος φλοιός προσαγωγίου (Anterior cingulate cortex) → σύνδεση συναισθήματος–πράξης

Οι ίδιες περιοχές ενεργοποιούνται και στις μητέρες.

Η ένταση ενεργοποίησης αυξάνεται με τη συμμετοχή.

4. Οξυτοκίνη: η «ορμόνη του δεσμού»

Η επαφή με το νεογέννητο (κράτημα, φροντίδα, βλέμμα, οσμή, φωνή) προκαλεί στον άνδρα:

• αύξηση οξυτοκίνης
• ενίσχυση του δεσμού
• αίσθηση νοήματος στη ζωή και πληρότητας

Η οξυτοκίνη:

• μειώνει το άγχος,
• αυξάνει την εμπιστοσύνη,
• ενισχύει τη συναισθηματική μνήμη.

5. Αναδιάρθρωση συστήματος ανταμοιβής

Το σύστημα ντοπαμίνης μετατοπίζεται:

• Από την άμεση ανταμοιβή (διασκέδαση, διακινδύνευση)
• Στην αναβαλλόμενη ανταμοιβή (μακροχρόνια φροντίδα, συνέπεια)

Ο πατέρας βιώνει νόημα και πληρότητα.

Το σύστημα ανταμοιβής συνδέεται με τη σχέση γονέα-παιδιού.

Γι’ αυτό πολλοί πατέρες περιγράφουν:  «Δεν το διασκέδαζα έτσι παλιά, αλλά τώρα νιώθω πιο πλήρης».

6. Αλλαγή αντίληψης χρόνου και κινδύνου

Με το παιδί στο σπίτι:

• ο εγκέφαλος αυξάνει την πρόβλεψη συνεπειών,
• μειώνει την ανοχή στον κίνδυνο,
• ενισχύει τη συμπεριφορά πρόληψης.

Αυτό έχει άμεση σχέση με:

• οικονομική σύνεση,
• υγεία,
• μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Ο εγκέφαλος επενδύει στο μέλλον

7. Το κρίσιμο στοιχείο: η συμμετοχή

Οι αλλαγές δεν ενεργοποιούνται αυτόματα από τη γέννηση, αλλά από τα ακόλουθα:

✔ φυσική παρουσία

✔ καθημερινή φροντίδα

✔ αλληλεπίδραση

✔ χρόνο με το παιδί

Οι πατέρες σε ρόλο 50/50 φροντίδας εμφανίζουν ισχυρότερη εγκεφαλική ενεργοποίηση:

• Τις ίδιες εγκεφαλικές ενεργοποιήσεις με τις μητέρες
• ισχυρότερη συναισθηματική σύνδεση,
• καλύτερη ψυχική υγεία,
• ισχυρότερο δεσμό γονέα-παιδιού.

Η σχέση γονέα-παιδιού διαμορφώνεται μέσα από πράξη.

8. Όταν ο εγκέφαλος δεν προσαρμόζεται

Όταν ο πατέρας αποκλείεται ή αυτό-αποκλείεται:

• η νευροπλαστικότητα μπλοκάρεται,
• αυξάνεται το στρες,
• ενισχύονται αντικοινωνικά ή αποσυνδεδεμένα μοτίβα.

Αυτό εξηγεί γιατί ο αποκλεισμός πατέρα δεν είναι «ουδέτερος», έχει νευροβιολογικό κόστος.

Συμπέρασμα

Η έλευση ενός νεογέννητου:

• δεν αλλάζει απλώς τη ζωή του άνδρα,
• αλλάζει τον εγκέφαλό του.

Ο πατέρας δεν «μαλακώνει».

Ο πατέρας εξελίσσεται.

Ο εγκέφαλός του ενεργοποιεί τη σύνδεση γονέα-παιδιού μέσα από τη σχέση συμμετοχής.

Και όσο πιο ισότιμα συμμετέχει (50/50), τόσο πιο ολοκληρωμένη γίνεται αυτή η εξέλιξη.

Βιβλιογραφική Αναφόρά

1. Abraham, E., et al. (2014). Father’s brain is sensitive to childcare experiences. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
2. Kim, P., et al. (2014). Neural plasticity in fathers of human infants. Social Neuroscience.
3. Feldman, R. (2015). The adaptive human parental brain. Trends in Neurosciences.
4. Gettler, L. T., et al. (2011). Longitudinal evidence that fatherhood decreases testosterone in human males. PNAS.
5. Gordon, I., et al. (2010). Oxytocin and the development of parenting. Biological Psychiatry.
6. Swain, J. E., et al. (2014). Parenting and the brain. Current Opinion in Psychology.

Όλες οι ανωτέρω δημοσιεύσεις προέρχονται από peer-reviewed περιοδικά και βάσεις όπως PubMed και PNAS.